แกร่งได้ด้วยภาคประชาสังคม

จุดเด่นของงานฟื้นฟูเมืองเก่าน่านที่สำคัญที่สุด ก็คือความเข้มแข็งของภาคประชาสังคมจังหวัดน่าน ซึ่งมีศูนย์ประสานงานประชาคมจังหวัดน่านเป็นองค์กรที่เป็นศูนย์กลางของคนเมืองน่านในทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ เอกชน และประชาชน คนที่เข้ามาทำงานล้วยมีทัศนคติไปในแนวทางการพัฒนา ให้ความสนใจในการอนุรักษ์ฟื้นฟูเมืองเก่า และเต็มไปด้วยจิตอาสาในการทำงาน เห็นได้จากความกระตือรือร้นในสิ่งที่ทำ และยินดีให้ความร่วมมือในทุกด้าน

เป้าหมายแรกของคณะทำงานจังหวัดน่าน คือ ชุมชนเก่าวัดหัวเวียงใต้ ทำให้บริเวณนี้เป็นชุมชนบ้านเก่านำร่องที่มีชีวิต มีความยั่งยืน ให้น่านเป็นเมืองท่องเที่ยวที่ใช้วัฒนธรรมนำเศรษฐกิจ โดยการคงเมืองน่านให้อยู่ในสภาพการเปลี่ยนแปลงที่ช้าที่สุด และให้คงการอนุรักษ์ตลอดไปบนทุนของตัวเอง

แต่ภายใต้ความเข้มแข็งนี้ ก็ยังมีสิ่งที่ทำให้การทำงานเรื่องอนุรักษ์เมืองเก่ายังคงเหมือนภายเรือในอ่าง ด้วยเพราะไม่มีองค์กรหรือบุคคลที่ให้ความสนใจและจับยึดงานด้านนี้อย่างจริงจัง คนทำงานหลายคนต่างมีงานล้นมือ จึงทำให้งานนี้ยังไม่เกิดความต่อเนื่องเท่าที่ควร

เท่าที่ผ่านมา น่านได้จัดกิจกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับการฟื้นฟูเมืองเก่าทั้งทางตรงและทางอ้อมมากมาย เช่น งานฮีตฮอย งานสานศิลป์ถิ่นน่าน การจัดตั้งชมรมต่างๆ เป็นต้น แต่อาจเป็นเพราะการจัดงานนั้นไม่เกิดความต่อเนื่องจึงทำให้กระแสการอนุรักษ์ดูเงียบเหงาไปบ้าง แต่จากการได้ศึกษาข้อมูลในพื้นที่นั้น แท้ที่จริงแล้ว การดำเนินกิจกรรมที่ผ่านมาของแกนนำภาคประชาสังคมจังหวัดน่านก็ไม่ได้สูญเปล่าไปเสียทีเดียว เพราะก็มีกระแสร้องเรียกจากประชาชนที่ต้องการให้จัดกิจกรรมนั้นขึ้นอีก

ดังนั้น คณะทำงานศูนย์ประสานงานประชาคมจังหวัดน่านจึงไม่นิ่งเฉยที่จะสานงานด้านอนุรักษ์เมืองเก่าและวัฒนธรรมประเพณีจังหวัดน่านต่อ และได้มีการประชุมวางแผนการทำงานที่จะก่อให้เกิดรูปธรรม และสร้างรายได้สร้างประโยชน์ต่อคนในพื้นที่ให้มากขึ้น เพื่อปลุกกระแสให้ประชาชนได้เห็นคุณค่าความสำคัญ มูลค่า และประโยชน์ที่ได้รับจากการดูแลรักษาบ้านเรือนของตน อีกทั้งยังเป็นการเสริมสร้างศักยภาพชุมชนในการจัดกิจกรรมที่เกิดจากประชาชนโดยแท้จริงอีกด้วย

โดยจากการประชุมวางแผนครั้งล่าสุด ก็มีการเห็นชอบที่จะฟื้นฟูการจัดงานถนนคนเดินบ้านหัวเวียงใต้ภายใต้ชื่องานฮีตฮอยขึ้นอีกครั้ง และจากประสบการณ์ที่ผ่านมา ครั้งนี้จะเป็นการเริ่มต้นใหม่ที่จะทำอย่างต่อเนื่อง โดยเริ่มจากการให้ศูนย์ประสานงานประชาคมจังหวัดน่านเป็นที่ปรึกษาและต่อไปชุมชนก็จะสามารถจัดกิจกรรมนี้ต่อเนื่องได้เอง

โดยในงานจะมีการก่อตั้งชมรมคนรักบ้านเก่า โดยมีจัดนิทรรศการที่ร้านจางตระกูล ซึ่งเป็นร้านค้าที่อยู่บนถนนสุมนเทวราช โดยให้คนที่มีบ้านเก่าและผู้ที่สนใจได้มาแลกเปลี่ยนพูดคุยกัน เป็นการสร้างคนทำงาน สร้างเครือข่าย เพื่อนำไปสู่การสร้างสรรค์กิจกรรมใหม่ที่มีความต่อเนื่องมากขึ้นต่อไป

และบริเวณถนนสุมนเทวราชซึ่งเป็นพื้นที่จัดงานนั้น ก็มีความน่าสนใจด้วยถนนเส้นนี้มีบรรยากาศหน้าร้าน บ้านไม้เก่าที่สวยงาม มีแผงขายอาหารพื้นเมือง แผงขายของที่ระลึก แผงขายโปสการ์ด และสินค้าพื้นเมืองมากมาย แต่ละครั้งที่จัดอาจจะมีการแสดงพื้นบ้านจากนักเรียนในโรงเรียนท้องถิ่น มีการฟ้อนเทียน รำวงย้อนยุคโดยผู้สูงอายุ เพื่อสร้างสีสัน ความสนุกสนานคึกคัก สลับสับเปลี่ยนกันไป ซึ่งนอกจากจะเป็นงานเทศกาลที่สร้างรายได้ให้แก่ชุมชนแล้ว ยังเป็นการเปิดพื้นที่สร้างสรรค์ให้คนรุ่นต่างๆ ได้แสดงความสามารถ แสดงความคิดเห็น แสดงตัวตน และความมีส่วนร่วมในชุมชน เพื่อสร้างความรู้สึกความเป็นเจ้าของ และเกิดความรักความหวงแหนในชุมชนของตนด้วย

ในการจัดงานถนนคนเดิน หรือฮีตฮอยนั้น ไม่ได้จำกัดเพียงแค่การอนุรักษ์บ้านเก่าและศิลปวัฒนธรรมเท่านั้น แต่ยังสามารถเชื่อมโยงถึงสิ่งที่เกี่ยวข้องที่จะสามารถถ่ายทอดเรื่องราว บอกเล่าความเป็นมาด้วยวัตถุสิ่งของ และบุคคล ไม่ว่าจะเป็นครูบา ผู้เชี่ยวชาญและมีความรู้ในเรื่องต่างๆ เช่น ชมรมรักรถเก่า ชมรมสามล้อถีบ ชมรมดาบ ภูมิปัญญาดั้งเดิมด้านต่างๆ ของดีของสำคัญของน่าน เป็นต้น งานนี้ก็จะเป็นศูนย์รวมเพื่อให้ผู้ใหญ่ได้แลกเปลี่ยนความรู้ความสนใจ เด็กและเยาวชนได้มีโอกาสแสดงความสามารถ และเรียนรู้เรื่องราว ประวัติศาสตร์ และรากเหง้าของตัวเองได้ด้วย

การทำงานหรือจัดกิจกรรมนั้น คุณธนกร รัชตานนท์ อดีตประธานหอการค้าจังหวัดน่าน และหนึ่งในคณะทำงานศูนย์ประสานงานประชาคมจังหวัดน่านได้ให้ข้อคิดไว้ว่าไม่จำเป็นต้องพึ่งภาครัฐเสมอไป เพราะชุมชน หรือประชาสังคมเองก็สามารถสร้างงานให้เกิดขึ้นได้ ซึ่งงานต่างๆ ที่ผ่านมานั้น ก็ล้วนเป็นผลงานของภาคประชาสังคมและเอกชนทั้งสิ้น รัฐเป็นเพียงผู้สนับสนุนเท่านั้น
หากประชาชนทั่วไป หรือคนในชุมชนสามารถคิดและทำได้ด้วยตัวเอง พึ่งคนอื่นให้น้อยที่สุดแล้ว ก็จะสามารถพึ่งตัวเองได้โดยไม่ต้องรอความช่วยเหลือจากผู้อื่นแต่เพียงอย่างเดียว เมื่อมีปัญหาก็สามารถแก้ไขด้วยตัวเอง