บ้านเก่าเมืองแพร่ ตอนที่ ๒

เมื่อบ่ายวันที่ 2 กรกฎาคม พ.ศ.2552 ทีมงานบางกอกฟอรั่ม 4 ชีวิตได้ไปเดินเที่ยว บริเวณย่านถนนเจริญเมือง ซึ่งเป็นย่านเก่าแก่ของเมืองแพร่ ในย่านนี้มีห้องแถวเก่าอายุเฉียด 100 ปี ที่ทำด้วยไม้ หลังคามุงกระเบื้องว่าวอยู่หลายหลัง บางหลังที่เป็นอาคารคอนกรีตก็มีอายุไม่น่าจะต่ำกว่า 50 ปี มีอยู่หลังหนึ่งที่มีทางเดินใต้ชายคาบริเวณหน้าบ้าน (อาเขต) ให้คนได้เข้าไปเดินหลบแดด หลบฝนได้ด้วยในลักษณะเดียวกันกับอาคารเก่าที่ถนนดีบุกและถนนถลาง จ.ภูเก็ต ถือเป็นอาคารหลังเดียวที่แปลกประหลาดกว่าอาคารหลังอื่นๆ ในย่านเดียวกัน เวลาที่เรามาย่านนี้ทีไร ก็ต้องถ่ายภาพอาคารสวยๆ เหล่านี้เก็บไว้เป็นที่ระลึกทุกที

เราแวะเข้าไปเยี่ยมบ้านบางหลังที่แกนนำชมรมอนุรักษ์สถาปัตยกรรมท้องถิ่นเมืองแพร่ และคณะอาจารย์-วิทยากรจากญี่ปุ่น เคยมามอบ ?ธงไจย? ซึ่งเป็นธงที่เป็นขวัญ และกำลังใจให้กับเจ้าของบ้านที่อนุรักษ์บ้านเก่าเอาไว้ให้เป็นมรดกของเมือง เมื่อปลายเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ.2552 บ้านหลังหนึ่งเราได้แวะเข้าไปเยี่ยม เคยเป็นร้านซ่อมนาฬิกาชื่อว่า ร้าน ?มิตรหญิง? มาก่อน ซึ่งปัจจุบันนี้ถูกใช้เป็นที่อยู่อาศัยเท่านั้น ที่พื้นบ้านปูด้วยไม้กระดานอย่างดี มีการย้ำหัวตะปูให้ฝังลึกในไปในเนื้อไม้ เนื่องจากคุณลุงเจ้าของบ้านคนเดิม เดินไม่ได้ ต้องถัดตัวไปตามพื้น ดังนั้นจึงต้องระวังอุบัติเหตุที่จะเกิดขึ้นจากหัวตะปู ที่ผนังภายในบ้านมีนาฬิกาติดผนังเก่าๆ มีตัวเรือนทำด้วยไม้แขวนอยู่หลายเรือนหลงเหลือเอาไว้เป็นอนุสรณ์ เมื่อเราถามถึง ?ธงไจย? ที่แขวนอยู่ภายในบ้าน คุณพี่ผู้หญิงเจ้าของบ้านคนปัจจุบัน ก็ได้เล่าให้เราฟังว่า มีคนมาถามเหมือนกันว่า ?ธงไจย? ที่แขวนอยู่ภายในบ้านนั้นคืออะไร คุณพี่เจ้าของบ้านก็ได้อธิบาย คนที่ทราบเรื่องแล้วก็กล่าวว่า ?อ้อ..คนบ้านนี้เขาอนุรักษ์บ้านเก่านะ?

ออกจากบ้านหลังนี้แล้ว ทีมงานได้เดินต่อไปตามถนนเจริญเมืองมุ่งหน้าไปทางทิศเหนือ ก่อนจะเลี้ยวเข้าซอยแยกออกไปด้านขวามือ เพื่อเข้าไปที่ ?บ้านวงศ์พระถาง? บ้านหลังนี้เป็นเรือนโคโลเนียลที่มีสภาพสมบูรณ์มากที่สุดหลังหนึ่งในย่านถนนเจริญเมือง เป็นอาคารไม้ 2 ชั้น ทาสีขาว มีลายไม้ฉลุสวยงาม บานหน้าต่างเป็นบานเปิดประกอบกับบานกระทุ้ง ซึ่งแสดงให้เห็นถึงฝีมือช่างในสมัยก่อนที่มีความประณีตสูง บ้านวงศ์พระถางถูกสร้างเมื่อปี พ.ศ.2467 หรือ 85 ปีมาแล้ว คำว่า ?วงศ์พระถาง? ที่เป็นชื่อบ้าน ก็คือนามสกุลของเจ้าของบ้านนั่นเอง ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากเจ้าเมืองแพร่ในอดีต ปัจจุบันเจ้าของบ้านคือ คุณยายท่านหนึ่งซึ่งเป็นสะใภ้ ในอดีต เมื่อคุณยายได้แต่งงานกับคุณตาที่ทำงานกับบริษัททำไม้แล้ว คุณยายก็ได้ย้ายจาก จ.น่าน เข้ามาอยู่ที่บ้านหลังนี้เมื่อปี พ.ศ.2487 ตอนนี้คุณยายอาศัยอยู่บ้านหลังนี้กับหลานอายุ 30 ปีเศษ ทำงานอยู่ที่โรงบ่มที่ อ.เด่นชัย หลานเป็นคนดูแลภายในบ้าน เวลาที่หลังคารั่วก็เอากระเบื้องไปอุด คุณยายเล่าว่า บ้านวงส์พระถางหลังนี้น่าจะสร้างในยุคเดียวกันกับบ้านวงศ์บุรี

เมื่อเราถามถึง ?ธงไจย? ที่แขวนอยู่บริเวณหน้าบ้าน คุณยายก็ได้เล่าว่า มีคนมาถามเรื่องธงไจยผืนนี้เหมือนกัน เวลามีนักท่องเที่ยวกลุ่มเล็ก 2-3 คนมาเยี่ยมบ้านก็บอกคุณยายว่า ให้รักษาบ้านเอาไว้เป็นสมบัติให้คนรุ่นลูกรุ่นหลานสืบทอดต่อไป

เราถามคุณยายว่า รู้สึกเหงาบ้างหรือไม่ ที่ต้องอยู่คนเดียวในเวลากลางวัน คุณยายตอบว่า เคยชินกับความเงียบเหงาแล้ว ที่ผ่านมา ลูกก็บอกให้ย้ายไปอยู่ด้วย แต่คุณยายก็ยังไม่อยากไปจากบ้านหลังนี้ อีกทั้งคุณยายก็ยังมีกิจกรรมให้ทำในช่วงกลางวันด้วย คือคุณยายจะไปทำบุญที่วัด

เราถามคุณยายว่า สมัยที่คุณยายย้ายมาอยู่ที่นี่ใหม่ๆ บริเวณย่านแห่งนี้ เป็นอย่างไรบ้าง คุณยาย ซึ่งยังคงมีความจำดี ได้เล่าว่า ในสมัยก่อนบริเวณรอบๆ บ้านหลังนี้เป็นป่า ยังไม่เจริญเหมือนกับทุกวันนี้ ถนนเป็นทางพอเดินได้ และมีบางจุดที่เป็นห้องแถวทำด้วยไม้

ความรู้สึกที่เกิดขึ้นระหว่างการเยี่ยมชมก็คือ บ้านหลังต่างๆ ที่อยู่บนถนนเจริญเมือง เหล่านี้เป็นบ้านที่สวยงามมาก มีความเก่าแก่โบราณ คลาสสิค เป็นบ้านที่มีคุณค่าทั้งทางสถาปัตยกรรม และประวัติศาสตร์เรื่องราวของผู้คนที่อยู่อาศัย และเคยอยู่อาศัยอยู่ในบ้าน ถ้าเป็นไปได้ก็อยากให้บ้านเหล่านี้อยู่ต่อไปนานๆ และหากเจ้าของบ้านมีการเปิดบ้านให้ผู้สนใจเข้าเยี่ยมชมในโอกาสที่เหมาะสม เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ก็คงจะดีไม่น้อย และจะดีขึ้นอีกหากมีการเก็บข้อมูลเรื่องราวของผู้อยู่อาศัยภายในบ้าน เพื่อทำออกมาเป็นหนังสือเล่มที่เล่าถึงเรื่องประวัติศาสตร์ชุมชนที่เป็นเรื่องที่มีคุณค่าให้ลูกหลานเมืองแพร่ได้ศึกษารากเหง้าความเป็นมาของเมืองแพร่

ครรชิต จูประพัทธศรี