ตัวละครที่มีชีวิตชีวา

กลุ่มองค์กรและเครือข่ายที่ทำงานด้านการพัฒนาชุมชน หรือขับเคลื่อนประเด็นต่างๆ นั้น มีอยู่อย่างหลากหลายทั่วกรุงเทพฯ อาจจำแนกตามเนื้องานได้ ดังนี้

1. กลุ่มองค์กรการเงิน เช่น กลุ่มออมทรัพย์ชุมชนหลังสถานีรถไฟศาลาธรรมสพน์ เขตทวีวัฒนา และ สหกรณ์เครดิตยูเนียน ศูนย์กลางเทวา ซ.ประชาสงเคราะห์ 24 เขตดินแดง

2. กลุ่มองค์กรที่ทำงานเกาะติดพื้นที่การเกษตร ที่ยังมีทุนทางสังคม ทางวัฒนธรรมที่เข้มแข็งอยู่ ได้พัฒนาพื้นที่ทำงานเป็นแหล่งเรียนรู้ของท้องถิ่น เช่น โรงเรียนชาวสวน และสวนเจียมตน เขตตลิ่งชัน, โรงเรียนเกษตรทฤษฎีใหม่ เขตทวีวัฒนา ตลาดน้ำคลองลัดมะยม และสวนเจียมตน ลุงชวน ชูจันทร์ เขตตลิ่งชัน เป็นต้น

3. ชมรมฟ้าใส เขตหนองจอก ที่มีจุดเริ่มการทำงานจากการทำการเกษตรปลอดสารเคมี ที่ต่อมาขยายเป็นเครือข่ายฟ้าใส ที่เป็นเครือข่ายข้ามพื้นที่ เพื่อผลิตอาหารปลอดภัยให้ชาวกรุงเทพฯ

4. เครือข่ายที่เคลื่อนไหวเชิงพื้นที่ เช่น ชมรมคนรักถิ่นเขตทวีวัฒนา ที่มีทั้งภาครัฐในท้องถิ่น ภาคธุรกิจเพื่อสังคม และภาคประชาชนมารมตัวกันเพื่อพัฒนาท้องถิ่นให้น่าอยู่

5. เครือข่ายร่วมสร้างสุขภาวะของชนชั้นกลางในเมือง เช่น ชมรมหรี่เสียง ที่สนในพัฒนาพื้นที่สาธารณะในเมือง ให้คนได้มาใช้ประโยชน์ และพบปะกัน

6. เครือข่ายชุมชนเขตพระนคร เป็นเครือข่ายเพื่อการอนุรักษ์ย่านเมืองเก่า เช่น ประชาคมบางลำพู ประชาคมแพร่งภูธร เป็นต้น

7. เครือข่ายธุรกิจเพื่อสังคม (Cooperate Social Responsibility - CSR) เช่น ประชาคมราง, ชมรมกรุงไทยอาสา กลุ่ม CSR กรุงเทพ และเครือข่ายจิตอาสา เกิดจากภาคธุรกิจที่มีสำนึกต่อสังคม ที่เห็นว่าการทำประโยชน์ให้กับส่วนรวม จะย้อนมาทำประโยชน์ให้กับบริษัท และไม่ต้องรอให้บริษัทมีกำไรก่อนจึงค่อยทำ หากแต่ทำไปพร้อมๆ กับการดำเนินงานของบริษัทได้ตั้งแต่ต้น

8. เครือข่ายภัยพิบัติ กรุงเทพมหานคร ซึ่งครอบคลุมงานด้านสิ่งแวดล้อม และการจัดการขยะด้วย

9. เครือข่ายที่เคลื่อนไหวเชิงประเด็น เช่น สภาองค์กรชุมชน ที่มีเป้าหมายเพื่อให้เป็นเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เพื่อการกำหนดแนวทางการพัฒนาชุมชนของคนในชุมชนท้องถิ่น สภาองค์กรชุมชนประกอบด้วยตัวแทนของสถาบันในชุมชนท้องถิ่น เช่น วัด โรงเรียน สถานีอนามัย เป็นต้น ตัวแทนของกลุ่มองค์กรชุมชนต่างๆ ในชุมชน ตลอดจนปราชญ์ ผู้รู้ ในท้องถิ่น

10. เครือข่ายงานด้านเยาวชน พลังสำคัญอีกกลุ่มหนึ่งของสังคม โดยงานด้านเยาวชนนี้ เน้นให้เยาวชนได้ร่วมกันคิด ร่วมกันทำ มากกว่าให้ผู้ใหญ่ไปทำให้กับเยาวชน

11. บางกอกฟอรั่ม มูลนิธิชุมชนไท ผลักดันงานตามแนวคิดประชาสังคม เน้นการฟื้นพลังกลุ่ม และเป็นแบบอย่างของพลเมืองอาสาในการเข้ามาผลักดันท้องถิ่นน่าอยู่ของกรุงเทพฯ ด้วยกระบวนการทำงานเชื่อมโยงเครือข่ายแบบไม่เป็นทางการ

12. ทีวีไทย และกลุ่ม Change Fusion ที่เข้าร่วมในฐานะสื่อเพื่อสังคมที่ต้องการเป็นพื้นที่สาธารณะด้านการสื่อสารแบบ 2 ทาง ให้กับภาคประชาชน

เห็นได้ว่าองค์กรและเครือข่ายเหล่านี้ มีที่มาจากหลากหลายพื้นที่ และหลากหลายประเด็นความสนใจ ซึ่งสะท้อนสภาพของกรุงเทพมหานคร ที่มีความแตกต่างหลากหลายทั้งเชิงพื้นที่และเชิงประเด็น ดังที่ได้กล่าวแล้วในตอนต้น

เดิมทีตัวละครที่ขับเคลื่อนงานด้านสังคมเหล่านี้ แม้เริ่มจากการเฉพาะเรื่องเฉพาะประเด็นที่สนใจ แต่เมื่อทำงานไปนานเข้าๆ ก็เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างประเด็นต่างๆ ที่ถึงที่สุดแล้ว หากต้องการแก้ปัญหา หรือทำคุณภาพชีวิตของคนกรุงเทพฯ ให้ดีขึ้น ก็ไม่อาจสนใจแก้ไข หรือดำเนินงานเพียงประเด็นใดประเด็นหนึ่งได้ เพราะไม่ใช่การแก้ปัญหาที่แท้จริง และพลังที่โดดเดี่ยวเฉพาะเรื่องเฉพาะที่เช่นนั้น ไม่เพียงพอที่จะผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในภาพรวมได้

การเชื่อมโยงทุกมิติ เพื่อเพิ่มศักยภาพการขับเคลื่อนในทุกระดับ หรือ การสร้างระบบเกื้อกูลกันและกัน อันเป็นระบบภูมิคุ้มกันทางสังคม (Social Safely Net) ที่จะส่งผลต่อสุขภาวะของคนในสังคมนั้น ทำให้กลุ่มองค์กรบางกลุ่มที่มีศักยภาพ และโอกาสอำนวย เช่น ชมรมฟ้าใส ที่ได้ยกระดับตนเองจากการรวมตัวกันเพื่อเกื้อกูลกันในวงจำกัด ในเขตพื้นที่ใกล้เคียง มาเป็นเครือข่ายอาหารปลอดภัยเพื่อชาวกรุงเทพฯ ที่ต้องขับเคลื่อน ผลักดันเรื่องนโยบายสาธารณะเกี่ยวกับการจัดการพื้นที่เกษตรกรรมชานเมือง เพราะเมื่อทำงานไประยะหนึ่ง พบว่า ไม่ว่าจะใช้ความพยายามหรือทำงานมากเพียงไร ก็ไม่สามารถสร้างสุขภาวะได้ หากไม่แตะเรื่องนโยบาย และบทเรียนจากการทำงาน พบว่า บ่อยครั้งที่นโยบายบางอย่าง ที่กำหนดโดยส่วนกลางขาดข้อมูลเชิงพื้นที่ที่ครบถ้วน มีผลทำให้ปัญหาที่ดำรงอยู่ทวีความรุนแรงขึ้น หรือผลของนโยบายบางประการเป็นอุปสรรคต่อการขับเคลื่อนงานที่กลุ่มองค์กรตนทำอยู่

เครือข่ายพลเมืองเปลี่ยนกรุงเทพฯ จึงก่อเกิดขึ้นเพื่อขับเคลื่อนเชิงนโยบายในประเด็นต่างๆ ที่ประมวลได้จากเครือข่าย ที่มาจากกลุ่มคนจิตอาสาจากทุกมุมเมืองของกรุงเทพฯ

ความแตกต่างหลากหลายของเนื้องาน และยุทธวิธีการขับเคลื่อนองค์กรของแต่ละองค์กรที่เข้ามารวมกันเป็นเครือข่ายพลเมืองเปลี่ยนกรุงเทพฯ นั้น ถือเป็นข้อเด่นของเครือข่ายฯ ที่จะได้นำใช้ข้อแข็งของกลุ่มเครือข่ายตนให้เป็นประโยชน์แก่เครือข่ายพลเมืองฯ เช่น กลุ่มที่ขับเคลื่อนเรื่องการเกษตร มีพื้นที่ปฏิบัติการจริงที่เกาะติดต่อเนื่องยาวนาน เป็นห้องเรียนรู้ที่มีชีวิตชีวา เป็นรูปธรรมที่จับต้องได้จริงของการร่วมกันกระทำการณ์อย่างใดอย่างหนึ่ง แล้วเกิดผลสำเร็จจับต้องได้จริงในพื้นที่ของตน ขณะที่กลุ่มองค์กรที่ขับเคลื่อนเชิงประเด็นนั้น มีข้อมูลดี และมีการเชื่อมโยงกันระดับหนึ่งระหว่างองค์กรที่ทำงานประเด็นเดียวกัน ส่วนองค์กรด้านธุรกิจสังคมนั้น มีความคล่องตัวของการบริหารจัดการเชิงธุรกิจ ฉับไวในการคิดเชื่อมโยง มีเครือข่ายกว้างขวาง สามารถระดมทุนได้ดี ทั้งทุนในรูปเงิน กำลังคนและข้อมูล โดยมีบางกอกฟอรั่ม ในฐานะองค์กรที่มีสายสัมพันธ์กับกลุ่มองค์กรต่างๆ ดังกล่าวมายาวนาน เป็นผู้ประสานงาน พร้อมๆ ไปกับการนำเสนอแนวคิด และกระบวนการทำงานใหม่ๆ รวมทั้งการแนะนำแหล่งเรียนรู้ และพาไปดูงาน เพื่อพัฒนาศักยภาพและสร้างสรรค์ปัญญาให้กับแกนนำ ในการนำไปจัดการองค์กรตัวเองได้ ให้สอดคล้องกับบริบทของตน